Flora jelitowa – funkcje
Flora bakteryjna jelit, inaczej mikroflora jelitowa lub mikrobiom jelitowy znajduje się w jelicie grubym. Bakterie jelitowe spełniają wiele funkcji w organizmie człowieka, do których należą m.in.:
- wspomaganie procesu trawienia, prawidłowe działanie układu odpornościowego, wytwarzanie witamin, hamowanie stanów zapalnych, usprawnianie perystaltyki jelita, wytwarzanie neuroprzekaźników, regeneracja nabłonka jelit.
Czynniki wpływające na stan flory bakteryjnej
Na stan mikrobiomu jelitowego mają wpływ przyjmowane leki i antybiotyki, styl życia, stres, dieta, przebyte choroby, zaparcia, biegunki, zanieczyszczenie środowiska czy operacje chirurgiczne. Odbudowa flory jelitowej może być czasochłonna, nawet jeśli okres przyjmowania antybiotyków jest krótki.
Jak powstaje flora jelitowa?
Flora bakteryjna dla dzieci powstaje w momencie porodu, do tego czasu organizm dziecka był jałowy. Podczas porodu przedostają się do niego drobnoustroje znajdujące się w kanale rodnym matki tworząc mikrobiotę pionierską. Bakterie, które jako pierwsze znajdą się w przewodzie pokarmowym dziecka, mają wpływ na dalsze kształtowanie jego flory jelitowej.
Zaburzenie flory jelitowej
Wszelkie zaburzenia mikroflory jelitowej nazywa się dysbakteriozą. Do zaburzeń mikrobiomu prowadzi nieprawidłowa aktywność bakterii jelitowych.
Główne przyczyny dysbakteriozy to:
- neutralizowanie soku żołądkowego np. przez leki,
- zaburzenia perystaltyki jelit,
- zaburzenia odporności,
- ciężkie niedożywienie,
- operacje na przewodzie pokarmowym,
- nieprawidłowości w budowie jelita cienkiego.
Z nieprawidłowości w działaniu flory bakteryjnej mogą wyniknąć dolegliwości układu pokarmowego jak wzdęcia, biegunki, przewlekłe bóle brzucha czy zaparcia, a także wiele poważnych chorób jak choroby przewodu pokarmowego, choroby autoimmunologiczne, alergiczne, nawracające infekcje, zaburzenia psychiatryczne i neurologiczne.
Ochrona i regeneracja mikrobiomu: mechanizmy działania preparatów osłonowych
Wybór odpowiedniego preparatu na odbudowę flory bakteryjnej nie może być przypadkowy. Na półkach aptecznych znajdziemy produkty zawierające różne szczepy drobnoustrojów, które wykazują odmienne właściwości i przetrwalność w kwaśnym środowisku żołądka. Niezwykle ważne jest rozróżnienie ich statusu prawnego, co bezpośrednio determinuje ich siłę działania i przeznaczenie w konkretnych jednostkach chorobowych.
Leki probiotyczne (OTC) w profilaktyce i leczeniu ostrych biegunek
W przypadku trwającej antybiotykoterapii lub ostrej infekcji żołądkowo-jelitowej, najskuteczniejszym wyborem są preparaty posiadające status
leków bez recepty (OTC). Leki te opierają się najczęściej na wyselekcjonowanych szczepach liofilizowanych drożdżaków, takich jak
Saccharomyces boulardii, lub najlepiej przebadanych bakteriach kwasu mlekowego, np.
Lactobacillus rhamnosus GG. Substancje te mają udowodnione badaniami działanie farmakologiczne – fizycznie wiążą i neutralizują toksyny bakteryjne w jelitach, hamują rozwój patogenów i skutecznie zatrzymują biegunkę podróżnych oraz tę wywołaną przez antybiotyki.
Suplementy diety dostarczające szczepy bakterii kwasu mlekowego
Znaczna część produktów osłonowych to wieloszczepowe
suplementy diety w formie kapsułek lub kropel, które dostarczają do organizmu miliardy żywych kultur bakterii z rodziny
Lactobacillus oraz
Bifidobacterium. Prawo farmaceutyczne nakazuje jednak jasne rozróżnienie: suplementy diety z probiotykami nie posiadają właściwości leczenia ostrych zatruć pokarmowych, nie zastępują leków w ciężkich zakażeniach jelit i nie leczą farmakologicznie chorób zapalnych. Ich celem jest jedynie dietetyczne i długofalowe uzupełnianie braków w mikrobiomie, co powoli przywraca równowagę środowiska jelitowego.
Prebiotyki i synbiotyki – niezbędna pożywka dla dobrych bakterii
Samo dostarczenie bakterii do jelit to dopiero połowa sukcesu – drobnoustroje te muszą mieć odpowiednie warunki do namnażania się. W tym celu tworzy się
synbiotyki, czyli preparaty łączące w jednej kapsułce żywe kultury bakterii (probiotyk) oraz substancję odżywczą (prebiotyk). Najpopularniejszymi prebiotykami dodawanymi do preparatów są inulina oraz
fruktooligosacharydy (FOS). Nie ulegają one trawieniu w ludzkim żołądku, docierając w nienaruszonej formie do jelita grubego, gdzie stają się doskonałym "nawozem", drastycznie zwiększającym przeżywalność i aktywność zażytych wcześniej probiotyków.
Znaczenie różnorodności szczepowej w terapii zaburzeń żołądkowo-jelitowych
Nie każda bakteria kwasu mlekowego działa tak samo. Właściwości probiotyków są ściśle zależne od konkretnego szczepu (określanego zawsze kodem literowo-cyfrowym na opakowaniu). Dopasowanie odpowiedniego szczepu do konkretnego problemu gwarantuje najwyższą skuteczność terapii wspomagającej.
Ukierunkowane wsparcie w Zespole Jelita Drażliwego (IBS)
Osoby zmagające się z przewlekłymi wzdęciami, bólami skurczowymi oraz naprzemiennymi biegunkami i zaparciami w przebiegu Zespołu Jelita Drażliwego (IBS), potrzebują wysoce specyficznego wsparcia flory. W takich przypadkach najczęściej rekomenduje się suplementację preparatami zawierającymi szczepy
Lactobacillus plantarum lub
Bifidobacterium infantis. Wykazują one silne działanie łagodzące mikrostany zapalne w obrębie śluzówki okrężnicy, co widocznie zmniejsza produkcję gazów i pomaga ustabilizować nieregularny rytm wypróżnień u pacjentów gastrologicznych.
Osłona podczas eradykacji Helicobacter pylori
Agresywna, złożona antybiotykoterapia stosowana w celu zwalczenia bakterii Helicobacter pylori (odpowiedzialnej za wrzody żołądka) prowadzi do całkowitego spustoszenia mikroflory jelit. Aby pacjent mógł w ogóle ukończyć to wyczerpujące leczenie bez wystąpienia ciężkiej biegunki, niezbędne jest włączenie dedykowanych leków probiotycznych zawierających drożdże
Saccharomyces boulardii. Jako jedyne są one
całkowicie odporne na działanie wszystkich antybiotyków przeciwbakteryjnych, dzięki czemu zachowują pełną skuteczność osłonową nawet przy jednoczesnym przyjęciu z silnym lekiem.
Bezpieczeństwo stosowania probiotyków: wytyczne dla kobiet w ciąży, niemowląt i dzieci
Flora bakteryjna u najmłodszych dopiero się kształtuje, a u kobiet w ciąży jej skład ulega naturalnym modyfikacjom. Wdrażanie preparatów probiotycznych w tych grupach wymaga doboru odpowiedniej formy podania oraz rygorystycznego przestrzegania zasad bezpieczeństwa.
Odbudowa i wsparcie flory u kobiet w ciąży i matek karmiących
W okresie
ciąży oraz podczas
karmienia piersią stosowanie preparatów probiotycznych jest nie tylko bezpieczne, ale wręcz wysoce rekomendowane. Odpowiednio zbilansowany mikrobiom matki wpływa na prawidłowe programowanie immunologiczne płodu oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia uciążliwych w tym okresie zaparć i infekcji dróg rodnych. Niemniej jednak,
kobiety ciężarne powinny sięgać wyłącznie po przebadane leki probiotyczne (OTC) lub skonsultować wybór wieloszczepowego suplementu z lekarzem ginekologiem. Pozwala to uniknąć preparatów o niepewnym pochodzeniu szczepów lub zanieczyszczonych niepożądanymi substancjami pomocniczymi. Bakterie z rodziny
Lactobacillus naturalnie występujące w aptecznych preparatach nie wchłaniają się do krwiobiegu, dzięki czemu nie stanowią żadnego farmakologicznego zagrożenia dla dziecka.
Budowanie odporności i mikrobiomu u noworodków i niemowląt
Przewód pokarmowy noworodka jest początkowo całkowicie jałowy. Jeśli dziecko rodzi się przez cesarskie cięcie, nie otrzymuje od matki pierwszego "pakietu" pożytecznych bakterii z kanału rodnego, co czyni je bardziej podatnym na kolki i alergie. U niemowląt stosuje się najczęściej bardzo łagodne
probiotyki w kroplach na bazie oliwy (np. ze szczepem
Lactobacillus reuteri), które wspierają łagodzenie kolek jelitowych. Należy jednak pamiętać, że podawanie jakichkolwiek preparatów osłonowych noworodkom, niemowlętom oraz wcześniakom na własną rękę jest i wymaga zgody lekarza pediatry. W przypadku dzieci z ciężkimi niedoborami odporności lub założonymi wkłuciami centralnymi, niewłaściwe podanie probiotyku może doprowadzić do groźnego zakażenia ogólnoustrojowego (bakteriemii).
