Odwodnienie organizmu to stan zagrażający zdrowiu i życiu zarówno osób dorosłych, jak i dzieci. Jest on spowodowany nadmierną utraty wody i elektrolitów w organizmie, czego efektem jest zachwianie równowagi wodno-elektrolitowej. Najczęściej taki stan kojarzy nam się z okresem letnim, jednak jak się okazuje, z utratą odwodnieniem możemy mieć do czynienia także zimą lub w przebiegu różnych chorób. Jak sprawdzić, czy organizm jest odwodniony, kto jest najbardziej narażony na stan odwodnienia organizmu i jak nie dopuścić do takiej sytuacji?

Odwodnienie organizmu – co to za stan?

Jak podaje National Health Service (Brytyjska Służba Zdrowia), odwodnienie to stan, podczas którego organizm człowieka traci więcej płynów niż przyjmuje. Naukowcy zwracają również uwagę na ważny fakt mówiący o tym, że dobre nawodnienie organizmu jest gwarancją prawidłowego jego funkcjonowania, czyli m.in. przenoszenia składników odżywczych i tlenu do komórek ciała, dobrego trawienia, wypłukiwania bakterii z pęcherza, ochrony narządów wewnętrznych, utrzymania prawidłowego poziomu ciśnienia tętniczego krwi, a także zachowania równowagi elektrolitowej.

W zależności od tego, z jakim rodzajem zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej zmaga się pacjent, wyróżnia się trzy rodzaje odwodnienia organizmu:

  • hipertoniczne (hiperosmolarne) – odwodnienie wyróżniające się większą utraty wody w stosunku do elektrolitów;
  • hipotoniczne (hipoosmolarne) – stan związany z przewagą utraty elektrolitów;
  • izotoniczne (izoosmolarne) – zaburzenia spowodowane utratą takiej samej ilości wody oraz elektrolitów.

Warto przy tym pamiętać, że odwodnienie organizmu nie jest stanem, do którego dochodzi nagle. W większości przypadków wyraźne objawy odwodnienia pojawiają się już wtedy, gdy niedobór wody w organizmie wynosi 2%. W związku z tym tak ważne jest diagnozowanie pierwszych oznak odwodnienia organizmu, co pozwoli zapobiec dalszym konsekwencjom rozwoju tego stanu.

Problemy żołądkowe - preparaty na biegunki, wymioty, wzdęcia czy zaparcia

Problemy żołądkowe - preparaty na biegunki, wymioty, wzdęcia czy zaparcia

Preparaty na biegunkę
Preparaty na problemy z układem pokarmowym
Preparaty na zaparcia

Przyczyny odwodnienia organizmu

Przyczyny odwodnienia organizmu mogą być różne. Co ciekawe, nie zawsze mają one związek wyłącznie z regularnym przyjmowaniem płynów.

Wśród osób, które są najbardziej narażone na stan odwodnienia organizmu, zalicza się:

  • dzieci – utrata płynów w organizmie najmłodszych następuje znacznie szybciej niż u dorosłych. Ważne jest także, by uzupełniać płyny przede wszystkim u małych dzieci, ponieważ zdarza się, że upominają się one po wodę dopiero wtedy, gdy odczują pragnienie;
  • seniorzy – odwodnienie organizmu u osób starszych jest związane z tym, że efektywność działania poszczególnych narządów (m.in. nerek) jest u nich ograniczona, a proces starzenia przyczynia się do zmniejszenia ilości wody w organizmie. Co więcej, osoby starsze często przyjmują leki, które mogą mieć związek z odwodnieniem organizmu. Jak wskazują badania, aż 60% osób, które ukończyły 70. rok życia, może mieć problemy z prawidłowym nawodnieniem organizmu;
  • chorzy na cukrzycę – niewyrównany poziom glukozy we krwi prowadzi do zwiększenia filtracji nerkowej, co w efekcie przyczynia się do zwiększonego pragnienia i poliurii (oddawania moczu w dużych ilościach);
  • osoby zmagające się z problemami żołądkowo-jelitowymi, np. zatruciem, z wymiotami, gorączką lub biegunką – wymioty i biegunka to stany, które przyczyniają się do szybkiego wydalania płynów z organizmu i utrudnionego ich wyrównania. Z wysoką gorączką związane jest natomiast intensywne pocenie, dlatego też ważne jest uzupełnianie płynów w tym czasie;
  • osoby przebywające zbyt długo na słońcu – podobnie jak podczas gorączki i ćwiczeń, nasze ciało poci się podczas przebywania na słońcu, przez co latem powinniśmy pamiętać o stałym nawadnianiu organizmu;
  • osoby nadmiernie pijące kawę i alkohol – produkty te działają moczopędnie;
  • osoby prowadzące aktywny tryb życia – rozgrzany organizm szybciej się wychładza poprzez pocenie, dlatego też podczas aktywności fizycznej należy stale uzupełniać płyny;
  • osoby przyjmujące leki moczopędne lub przeczyszczające, które mogą doprowadzić do dużej utraty wody z organizmu w krótkim czasie;
  • osoby z wysokim ciśnieniem – odwodnienie powoduje gęstnienie krwi, co zmniejsza jej przepływ w ważnych miejscach naszego organizmu i przyczynia się do podwyższenia ciśnienia tętniczego krwi;
  • chorzy na Parkinsona – choroba może utrudniać im połykanie, co w konsekwencji zwiększa ich niechęć do przyjmowania płynów oraz pokarmów.

Jakie są objawy odwodnienia organizmu?

Pierwsze oznaki odwodnienia organizmu są zróżnicowane w zależności od tego, czy mamy do czynienia ze stanem łagodnym, czy też ciężkim. W przypadku odwodnienia lekkiego pacjent skarży się na zwiększone pragnienie, bóle i zawroty głowy, a także nadmierne osłabienie organizmu. Umiarkowane odwodnienie organizmu charakteryzuje się suchością śluzówek jamy ustnej i języka, przyspieszonym biciem serca, wzdętym brzuchem, osłabieniem, któremu towarzyszy ospałość, a także znacznym zmniejszeniem ilości i częstotliwości wydalanego moczu, który zaczyna mieć ciemnożółtą barwę.

Jeżeli na tym etapie nie zostaną uzupełnione płyny w organizmie pacjenta, może dojść do ostrego odwodnienia organizmu, stanowiącego zagrożenie dla życia pacjenta.

Towarzyszą mu takie objawy jak:

  • skrajne pragnienie;
  • gorączka;
  • zmiana stanu psychicznego, w tym m.in. spowolnione procesy myślowe;
  • utrata elastyczności skóry (tzw. skóra plastelinowata);
  • zmniejszenia napięcia gałek ocznych;
  • drgawki;
  • spadek ciśnienia tętniczego krwi w pozycji stojącej (hipotermia ortostatyczna);
  • utrata przytomności.

Odwodnienie organizmu jest stanem szczególnie niebezpiecznym dla niemowląt, małych dzieci i osób starszych. Istotne jest zatem, by w przypadku najmłodszych wiedzieć, jak sprawdzić, czy ich organizm jest odwodniony.

Objawy, które powinny wzbudzić niepokój u każdego rodzica, to:

  • zapadnięte ciemiączko i gałki oczne (w przypadku niemowląt);
  • suche wargi, język i błona śluzowa jamy ustnej;
  • płacz bez łez;
  • chrypka;
  • zmniejszona elastyczność skóry (po uszczypnięciu skóra nie wraca na swoje miejsce);
  • rzadkie oddawanie moczu, a także mocz o ciemnym zabarwieniu;
  • zwiększona senność i rozdrażnienie u dziecka.

Odwodnienie organizmu – leczenie

Leczenie odwodnienia polega przede wszystkim za zahamowaniu dalszej utraty wody z organizmu, a także uzupełnieniu wody i elektrolitów. Warto jednak podkreślić, że niedobory te nie powinny być uzupełniane zbyt gwałtownie, a raczej stopniowo. W tym celu zaleca się picie czystej wody, niesłodzonych herbat ziołowych (np. z szałwii, mięty, rumianku, kolendry lub ogórecznika lekarskiego) oraz specjalnych preparatów nawadniających, które zawierają elektrolity oraz glukozę.

Powyższe zalecenia dotyczą wyłącznie leczenia łagodnego lub umiarkowanego odwodnienia. W sytuacji, gdy dojdzie do ciężkiego odwodnienia organizmu lub wystąpienia poważniejszych objawów, konieczne jest wdrożenie leczenia szpitalnego, a także dożylne podawanie glukozy lub chlorku sodu połączonego z chlorkiem potasu.

W odwodnieniu organizmu ważna jest także odpowiednia dieta. Pamiętajmy, że płyny możemy uzupełniać nie tylko poprzez picie wody i herbat, ale także poprzez spożywanie owoców, warzyw oraz zup, które dostarczą organizmowi utracone minerały. W trakcie odwodnienia zaleca się zatem stosowanie lekkostrawnej i bogatej w płyny diety warzywno-owocowej.

Skutki odwodnienia organizmu

Odwodnienie organizmu może prowadzić do poważnych konsekwencji dla naszego zdrowia. Wśród nich wymienia się m.in.:

  • udar słoneczny, któremu towarzyszy wyczerpanie cieplne. Zjawiska te związane są przede wszystkim z nadmierną ekspozycją na słońce;
  • napady padaczkowe – spowodowane utratą takich elektrolitów jak sód i potas. Gdy ich brakuje, może dojść do skurczów mięśni lub utraty przytomności;
  • wstrząs krwotoczny – związany ze zbyt małą objętością krwi i spadkiem ciśnienia tętniczego;
  • zaburzenia układu nerwowego, które mogą objawiać się m.in. problemami ze wzrokiem.
  • zaburzenia pracy nerek – w momencie, gdy z substancje toksyczne nie są odpowiednio wydalane z organizmu, może dojść do zapalenia pęcherza.

Autor artykułu: mgr farm. Mariusz Kamiński

ZAPYTAJFARMACEUTĘ

Odpowiemy na pytania i wątpliwości

(+48) 85 744 55 97pon-pt 07:00-16:00 sklep@cefarm24.pl