Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B) to niebezpieczna choroba zakaźna, którą wywołuje wirus HBV. Według najnowszych danych WHO, na całym świecie zakażonych wirusem HBV jest ponad 250 milionów osób, natomiast w Polsce na wirusowe zapalenie wątroby typu B choruje około 300 tysięcy osób. Niestety, choroba ta może prowadzić do poważnych powikłań takich jak marskość wątroby lub rak wątrobowokomórkowy. W jaki sposób dochodzi do zakażenia WZW typu B, jakie są objawy choroby i jak możemy się przed nią uchronić?

Co to jest WZW typu B?

Wirusowe zapalenie wątroby typu B, które często nazywane jest również „żółtaczką wszczepienną”, uważane jest za jedną z najgroźniejszych chorób zakaźnych u człowieka. Czynnikiem odpowiedzialnym za wywołanie tego schorzenia jest wirus HBV (ang. Hepatitis B Virus), który może przyczynić się do rozwoju zakażenia ostrego lub przewlekłego. Wirus ten wnika do organizmu, po czym doprowadza do namnożenia białka wirusowego wewnątrz komórek wątroby.

Niestety, statystyki dla WZW typu B nie są optymistyczne – u około 8-20% osób z przewlekłym zapaleniem wątroby typu B po 5 latach trwania choroby dochodzi do marskości wątroby. Co więcej, marskość wątroby lub jej zapalenie może doprowadzić do rozwoju raka wątrobowokomórkowego.

Witamina B i C - kompleks witamin

Witamina B i C - kompleks witamin

Produkty z witaminą B
Produkty z witaminą C

Jak zaznaczają specjaliści, wirus HBV ten jest około 100 razy bardziej zakaźny niż wirus HIV. Do zakażenia dochodzi najczęściej przez:

  • kontakt człowieka z zakażoną krwią, np. poprzez sprzęt niejałowy skażony krwią osoby zakażonej (igły, narzędzia chirurgiczne);
  • kontakty seksualne z osobą zakażoną wirusem HBV;
  • kontakt z wydzielinami osoby zakażonej (śluz, ślina, sperma);
  • w trakcie porodu noworodek zaraża się od zakażonej wcześniej matki.

Warto również dodać, że w grupie ryzyka zakażenia wirusem HBV znajdują się osoby:

  • mające bliski kontakt z chorymi na ostre lub przewlekłe WZW typu B;
  • poddające się inwazyjnym procedurom diagnostycznym;
  • mające wielu partnerów seksualnych;
  • uzależnione od narkotyków przyjmowanych drogą dożylną;
  • pracownicy służby zdrowia i placówek opiekuńczych;
  • więźniowie.

Wśród czynników odpowiedzialnych za przeobrażenie się ostrego wirusowego zapalenia wątroby typu B w zapalenie przewlekłe wymienia się również płeć (znacznie bardziej narażeni są na to mężczyźni), wiek (osoby starsze), zakażenie okołoporodowe lub we wczesnym dzieciństwie, bezżółtaczkowy i łagodny przebieg ostrego okresu choroby, a także immunosupresja.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B – objawy

Średni okres wylęgania się wirusowego zapalenia wątroby typu B wynosi od 60-90 dni, chociaż czasami może wynosić on nawet pół roku. Oznacza to, że pierwsze objawy choroby mogą pojawić się dopiero po około 3-4 miesiącach od momentu zakażenia wirusem HBV, które może przebiegać pod dwiema postaciami – ostrą lub przewlekłą. Warto również dodać, że u niemal połowy zakażonych może rozwinąć się bezobjawowe wirusowe zapalenie wątroby typu B, którego jedynym markerem świadczącym o uszkodzeniu komórek wątroby jest podwyższony poziom enzymów wątrobowych (ALAT, ASPAT i GGTP).

Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu B może powodować objawy ostrej choroby zapalnej lub wywoływać jedynie niespecyficzne symptomy, takie jak:

  • zażółcenie skóry oraz twardówek;
  • zmęczenie i osłabienie organizmu;
  • silne bóle mięśni i stawów;
  • nudności i wymioty;
  • utrzymujący się przez dłuższy czas stan podgorączkowy;
  • ból w prawym podżebrzu;
  • mocz o ciemniejszym zabarwieniu i stolec o jaśniejszym zabarwieniu.

W przypadku przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B większość pacjentów nie zgłasza żadnych charakterystycznych objawów. Zdarza się, że występuje u nich uczucie zmęczenia, nieco obniżony nastrój, nieznaczne powiększenie wątroby czy też okresowa żółtaczka. Co ważne, w przebiegu przewlekłego WZW typu B mogą następować okresowe zaostrzenia choroby.

Diagnostyka WZW typu B

Z uwagi na fakt, że dużą część pacjentów nie zgłasza żadnych objawów choroby, podstawą diagnostyki WZW typu B jest wywiad lekarski oraz wykonanie badań laboratoryjnych. Wśród badań, które są zalecane w celu wykrycia zakażenia wirusem HBV, wyróżnia się:

  • badania biochemiczne, tzw. próby wątrobowe (ASPAT, ALAT, ALP, bilirubina, GGTP);
  • badania serologiczne – na obecność antygenów HBV (HBsAg, HBeAg) oraz swoistych przeciwciał (anty-HBc w klasie IgM i IgG, anty-HBe, anty-HBs);
  • badania pomocnicze (badanie krzepliwości krwi, OB, morfologia krwi, poziom albuminy oraz białko całkowite);
  • oznaczenie DNA wirusa w surowicy – zarówno jakościowo, jak i ilościowo;
  • badania obrazowe i histopatologiczne, w tym m.in. biopsja wątroby, USG jamy brzusznej, RTG jamy brzusznej);
  • badania specjalistyczne, np. w przypadku marskości wątroby.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B – leczenie

Leczenie WZW typu B ma na celu całkowicie wyeliminować wirusa z organizmu pacjenta, chociaż obecnie możliwe jest jedynie zahamowanie procesu namnażania wirusa. Niestety, DNA wirusa HBV tak mocno wnika w DNA osoby zakażonej, że całkowite usunięcie tego materiału genetycznego z organizmu chorego jest niemożliwe. Skuteczne zahamowanie namnażania wirusa HBV daje w większości następujące efekty:

  • zahamowanie, a w konsekwencji cofanie się procesu włóknienia wątroby;
  • normalizacja wskaźników biochemicznych uszkodzenia wątroby;
  • zmniejszone ryzyko rozwoju raka wątrobowokomórkowego;
  • wydłużona przeżywalność;
  • poprawa jakości życia pacjenta.

Warto podkreślić, że HBV jest wirusem DNA, który cechuje się niezwykłą opornością na leki przeciwwirusowe. Postępowanie lecznicze w przypadku WZW typu B opiera się zatem głównie na zmianie stylu życia – zaprzestaniu spożywania alkoholu, stosowaniu zbilansowanej diety, nawadnianiu organizmu oraz odpoczynku. Pacjentom, u których zdiagnozowano ostre wirusowe zapalenie wątroby typu B, podaje się leki z grupy analogów nukleotydowych lub nukleozydowych, w tym m.in. adefowir, entekawir, lamiwudynę i telbiwudynę. W przypadku przewlekłego WZW typu B pacjentom można podawać również interferony – interferon alfa-2a i alfa-2b, pegylowany interferon alfa-2a oraz naturalny interferon alfa.

Jak już wspomnieliśmy, ważnym elementem leczenia WZW typu B jest zdrowa, zbilansowana, lekkostrawna dieta. Istotnym czynnikiem jest zapewnienie organizmowi pacjenta odpowiedniego zapotrzebowania energetycznego, w którym ok. 70% powinny stanowić węglowodany, 10-20% tłuszcze oraz 10% białko. Dieta powinna być lekkostrawna – pozbawiona tych składników, które mogą spowodować podrażnienie układu pokarmowego.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B – profilaktyka

Zapobieganie zakażeniom wirusem HBV jest możliwe przede wszystkim poprzez:

  • rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny w placówkach opieki zdrowia, gabinetach fryzjerskich i kosmetycznych, a także salonach tatuażu;
  • odpowiednie zabezpieczanie przedmiotów, które zostały skażone krwią;
  • badanie honorowych dawców krwi oraz dawców do przeszczepu pod kątem obecności wirusa HBV;
  • stosowanie prezerwatyw podczas kontaktów seksualnych;
  • podawanie immunoglobuliny anty-HBs (HBIG) po ekspozycji na wirus HBV u osób narażonych na zakażenie i ciężki przebieg choroby;
  • szczepienia ochronne przeciwko WZW.

Szczepienia ochronne stanowią najskuteczniejszą metodę zapobiegania zakażeniu wirusem HBV. Szczepionki przeciwko WZW typu B występują obecnie jako preparaty pojedyncze (szczepionka przeciw WZW B) lub skojarzone (szczepionka wysokoskojarzona 6w1). Warto dodać, że szczepienie to jest w Polsce obowiązkowe dla wszystkich noworodków i niemowląt (pierwszą dawkę szczepionki podaje się w 1. dobie życia dziecka), a także zalecane tym osobom, które dotychczas nie były zaszczepione.

Schemat szczepienia obejmuje podanie pacjentowi trzech dawek preparatu w przedziałach 0-1-6 miesięcy. W wyjątkowych przypadkach (np. przygotowanie do planowanego zabiegu chirurgicznego) można zastosować schemat przyspieszony, który wygląda następująco: dawki w 0-7-21 dniu oraz dawka uzupełniająca po 12 miesiącach lub dawki w 0-1-2 miesiącu i dawka przypominająca po 12 miesiącach.

Warto dodać, że szczepienie przeciwko WZW typu B chroni nie tylko przed zakażeniem wirusem HBV, ale także przed rozwojem powikłań takich jak marskość i rak wątroby, jak również zachorowanie na WZW typu D.

Autor artykułu: mgr farm. Ewa Gac-Wardecka

ZAPYTAJFARMACEUTĘ

Odpowiemy na pytania i wątpliwości

(+48) 85 744 55 97pon-pt 07:00-16:00 sklep@cefarm24.pl